Ngành cơ khí không chỉ là một lĩnh vực thiết yếu mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy nền kinh tế Việt Nam. Trong những năm qua, Bộ Công Thương và các bộ, ngành đã triển khai hàng loạt chính sách để mở rộng thị trường nội địa, qua đó tạo điều kiện cho ngành cơ khí phát triển mạnh mẽ hơn.
Contents
Chính sách phát triển ngành cơ khí
Hệ thống chính sách hiện hành được xây dựng với mục tiêu phát triển chiều sâu cho ngành cơ khí, bao gồm việc ban hành Quyết định 319/QĐ-TTg ngày 15/3/2018 của Thủ tướng Chính phủ. Văn bản này xác định cơ khí là ngành công nghiệp nền tảng và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp sản xuất cơ khí với các dịch vụ và thương mại. Mục tiêu là tạo lập thị trường cho các doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Nghị quyết 29-NQ/TW năm 2022 cũng xác định mục tiêu ưu tiên phát triển cơ khí chế tạo cho các ngành như sản xuất máy nông nghiệp, ô tô, tàu biển và thiết bị y tế, những lĩnh vực có thị trường tiềm năng lớn trong nước. Những chính sách này không chỉ tạo ra cơ hội cho doanh nghiệp cơ khí “cắm rễ” mà còn giúp họ phát triển lâu dài.
Hiệu quả từ chính sách thuế và hỗ trợ đầu tư
Thông qua cơ chế ưu đãi về thuế, đất đai và tín dụng từ Nghị định 111/2015/NĐ-CP, nhiều doanh nghiệp đã mạnh dạn đầu tư vào sản xuất linh kiện, khuôn mẫu và các sản phẩm kỹ thuật. Tỷ lệ nội địa hóa trong sản xuất xe máy đã đạt 85-95%; trong ngành công nghiệp ô tô, tỷ lệ này đạt từ 15-40%. Đặc biệt, trong lĩnh vực đường sắt, các doanh nghiệp trong nước có khả năng chế tạo toa xe với tỷ lệ nội địa hóa lên đến 60% tùy thuộc vào đơn hàng.
Bên cạnh đó, các nghị quyết về phát triển đường sắt quốc gia đã đặt ra yêu cầu ưu tiên sử dụng sản phẩm cơ khí trong nước, tạo thị trường rõ ràng cho các doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào các dự án trọng điểm có giá trị lớn.
Thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ
Hội thảo phát triển công nghiệp hỗ trợ ngành cơ khí Việt Nam diễn ra vào tháng 3/2025 đã nhấn mạnh rằng Cục Công nghiệp thuộc Bộ Công Thương đang nỗ lực thúc đẩy sự phát triển của ngành này. Đại diện Cục Công nghiệp cam kết sẽ tiếp tục nhận được sự hỗ trợ từ các địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đạt trên 9,7% trong năm 2025.
Xúc tiến thương mại để mở rộng thị trường
Bên cạnh việc tạo ra điều kiện thuận lợi về chính sách, công tác xúc tiến thương mại là một yếu tố không thể thiếu. Bộ Công Thương đã tích cực tổ chức các hội chợ, triển lãm và hội thảo để tạo cơ hội kết nối cho doanh nghiệp nội địa với các tập đoàn đa quốc gia. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp Việt quảng bá thương hiệu mà còn mong muốn giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.
Nhiều doanh nghiệp cơ khí đã từng bước khẳng định được vị thế và trở thành đối tác cung ứng cho các tập đoàn lớn như Toyota, Thaco và Thành Công. Sự hiện diện của họ trong chuỗi cung ứng không chỉ nâng cao thương hiệu mà còn ổn định thị trường trong nước.
Thực trạng và thách thức của ngành cơ khí
Tuy nhiên, ngành cơ khí Việt Nam vẫn đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Theo thống kê, ngành chỉ đáp ứng khoảng 30% giá trị nhu cầu thiết bị trong các lĩnh vực chiến lược như nhiệt điện, thủy điện và năng lượng tái tạo. Nhiều sản phẩm còn thiếu độ chính xác, giá thành cao và không đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Ông Nguyễn Đức Cường, Phó Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Hà Nội chỉ ra rằng, rào cản lớn nhất đối với ngành là vốn đầu tư dài hạn và các thủ tục tiếp cận chính sách phức tạp. Nếu không giải quyết vấn đề này, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn trong việc thích ứng và phát triển.
Giải pháp cho ngành cơ khí
Để khắc phục tình trạng này, các chuyên gia khuyến cáo cần thiết phải đẩy mạnh xúc tiến thương mại theo hướng đồng bộ. Các cuộc triển lãm trong nước và quốc tế cần được tổ chức thường niên vào những thời điểm cố định, đồng thời được quảng bá rộng rãi để doanh nghiệp nắm bắt và tham gia. Việc khảo sát nhu cầu cụ thể cũng cần phải được thực hiện để xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp hơn với các nhóm doanh nghiệp khác nhau.
Trong bối cảnh nhiều dự án công lớn đang được triển khai, ngành cơ khí có thể tận dụng để khai thác thị trường. Theo quy hoạch điện VIII, Việt Nam sẽ đầu tư thêm 32.000 MW nhà máy điện khí và 23.000 MW điện gió đến năm 2045. Điều này tiết lộ cơ hội thị trường thiết bị cơ khí lên tới 60 tỷ USD. Nếu doanh nghiệp trong nước có thể nội địa hóa tới 40%, họ có thể tiếp cận thị trường 24 tỷ USD, một con số không nhỏ.
Khẳng định vị thế của ngành cơ khí
Có thể thấy rằng, điều cần thiết nhất hiện nay là Nhà nước tạo ra các thị trường lớn, đặc biệt là trong các lĩnh vực như đường sắt đô thị, điện gió ngoài khơi và các dự án năng lượng. Việc bổ sung cơ chế phù hợp sẽ giúp doanh nghiệp cơ khí Việt Nam nắm bắt được nhiều cơ hội hơn.
Ngoài ra, xúc tiến thương mại không chỉ dừng lại ở các hoạt động quảng bá mà còn cần phải đi đôi với hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực, nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ mới. Đây là nền tảng để sản phẩm cơ khí Việt đủ sức cạnh tranh, cũng như đáp ứng được những yêu cầu khắt khe của thị trường cả trong và ngoài nước.
Ngành cơ khí Việt Nam hiện có dư địa lớn cho sự phát triển, bao gồm cả thị trường ô tô, xe máy, đường sắt, năng lượng và xây dựng. Với dự báo nhu cầu đạt khoảng 310 tỷ USD đến năm 2030, đây không chỉ là cơ hội mà còn là “bài kiểm tra” năng lực dành cho doanh nghiệp cơ khí nội địa.
Tóm lại
Những chính sách được ban hành đã mở đường và tạo thị trường cho ngành cơ khí Việt Nam phát triển, nhưng để tận dụng tốt cơ hội này, các doanh nghiệp cần chủ động nâng cấp công nghệ và đa dạng hóa sản phẩm. Nếu được khai thác hiệu quả, thị trường nội địa sẽ là nền tảng quan trọng thúc đẩy sự phát triển của ngành cơ khí, giúp ngành này vừa vững mạnh trong nước, vừa mở rộng ra thị trường quốc tế.
