Ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đang trên đà phát triển mạnh mẽ, với nhu cầu lớn về linh kiện và phụ tùng. Tuy nhiên, một trong những rào cản chính ngăn cản sự phát triển của ngành này chính là sự thiếu hụt nghiêm trọng về nguồn nhân lực chất lượng cao. Nhiều doanh nghiệp (DN) trong ngành phải vật lộn để duy trì hoạt động sản xuất khi mà thị trường cần tới 700.000 lao động tay nghề vào năm 2025, nhưng tỷ lệ lao động đạt chuẩn chỉ khoảng 30% – 40%.
Contents
Nguồn cung nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu
Theo dự báo, ngành ô tô Việt Nam sẽ cần khoảng 700.000 lao động có tay nghề vào năm 2025. Tuy nhiên, hiện tại chỉ khoảng 30-40% trong số đó đạt tiêu chuẩn. Điều này dẫn đến việc nhiều DN phải đầu tư thời gian và chi phí vào đào tạo lại lao động, hoặc thậm chí thuê lao động nước ngoài, từ đó làm tăng giá thành sản xuất.
Chuyên gia lao động cho rằng nguyên nhân chủ yếu là do chương trình đào tạo hiện nay thiên về lý thuyết, thiếu thực hành và cơ sở vật chất lạc hậu. Đội ngũ giảng viên chưa kịp cập nhật công nghệ mới như CNC, robot và hệ thống tự động hóa. Điều này cũng phản ánh tâm lý của nhiều học sinh và sinh viên, khi họ thường ưa chuộng bằng cấp hơn là các ngành kỹ thuật và cơ khí, đòi hỏi kỹ năng cao và công việc trực tiếp trên dây chuyền sản xuất.
Hệ lụy từ việc thiếu hụt nhân lực
Sự thiếu hụt nhân lực chất lượng cao đang tạo ra nhiều khó khăn cho các doanh nghiệp. Do phụ thuộc vào nguồn nhân lực nước ngoài, các DN gặp rào cản trong việc mở rộng quy mô, chuyển giao công nghệ và nâng cao chất lượng sản phẩm, từ đó khó có thể tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Số liệu từ Bộ Công Thương cho thấy, hiện có khoảng 300 DN công nghiệp hỗ trợ trong ngành ô tô, nhưng hơn 90% trong số này là nhà cung cấp nước ngoài. DN trong nước chủ yếu sản xuất các chi tiết thâm dụng lao động, với công nghệ chưa đáp ứng được yêu cầu khắt khe về chất lượng và mẫu mã.
Ông Đỗ Thế Đăng, Trưởng phòng Phát triển kinh doanh của công ty AESC, cho biết: “Mặc dù môi trường làm việc và thu nhập trong các nhà máy hiện đại đã cải thiện, nhưng nhiều bạn trẻ vẫn có định kiến rằng ngành công nghiệp là nặng nhọc và lương thấp nên không ham chọn nghề này”. Khi mà Việt Nam hiện có hàng trăm nghìn lao động cơ khí, nhưng lại thiếu trầm trọng kỹ sư và kỹ thuật viên chất lượng cao.
Ngoài ra, lĩnh vực dịch vụ ô tô cũng đang chịu áp lực tuyển dụng lớn, với nhu cầu về nhân viên chăm sóc và làm đẹp xe chuyên nghiệp ngày một tăng, nhưng nguồn cung vẫn còn hạn chế. Ông Đỗ Quang Hạnh, giám đốc điều hành một chuỗi salon chăm sóc ô tô tại TP.HCM, cho biết nhu cầu ứng viên là rất cao, nhưng số lượng ứng viên đạt chuẩn lại rất ít.
Cần liên kết chặt chẽ giữa ba nhà
Để giải quyết tình trạng thiếu hụt nhân lực, ông Đỗ Quang Hạnh cho rằng cần xây dựng hệ thống đào tạo nghề sát với thực tế sản xuất, kết hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp và cơ sở giáo dục. Cần nâng cao nhận thức xã hội về giá trị và cơ hội nghề nghiệp trong ngành ô tô. “Nếu không có giải pháp sớm, việc thiếu hụt nhân lực sẽ cản trở quá trình phát triển của ngành trong bối cảnh thị trường ô tô Việt Nam đang tăng trưởng mạnh”, ông Hạnh nhấn mạnh.
Ông Đỗ Thế Đăng cũng nhấn mạnh rằng khoảng cách lớn giữa đào tạo và thực tiễn sản xuất chính là nguyên nhân dẫn tới tình trạng thiếu hụt nhân lực. “Nhiều trường nghề, cao đẳng và đại học vẫn nặng về lý thuyết; thiết bị lạc hậu so với công nghệ mà doanh nghiệp đang sử dụng, trong khi sinh viên lại ưa chuộng bằng cấp hơn là kỹ năng thực hành”, ông Đăng cho biết.
PGS-TS Vũ Thanh Tùng, Phó trưởng khoa Cơ khí chế tạo máy của Trường ĐH Bách khoa Hà Nội, đề xuất cần cải thiện hướng nghiệp thực tế, khuyến khích các kỹ sư trẻ thành công chia sẻ kinh nghiệm và công bố mức thu nhập hấp dẫn để thu hút sinh viên vào ngành cơ khí.
Giải pháp từ nhà trường, doanh nghiệp và nhà nước
Việc giải quyết vấn đề nhân lực chất lượng cao đang trở thành yếu tố quan trọng để tăng sức cạnh tranh cho ngành công nghiệp phụ trợ ô tô. Nếu có thể khắc phục được tình trạng này, các doanh nghiệp sẽ giảm phụ thuộc vào nguồn lực bên ngoài và tiến gần hơn tới mục tiêu làm chủ chuỗi cung ứng, hội nhập sâu hơn vào thị trường toàn cầu.
PGS-TS Vũ Thanh Tùng nhấn mạnh đến sự cần thiết của một liên kết chặt chẽ giữa nhà trường, doanh nghiệp và nhà nước. Nhà trường cần cập nhật chương trình đào tạo, tăng cường thực hành và đầu tư thiết bị mới; doanh nghiệp tham gia xây dựng nội dung đào tạo và mở cơ sở thực tập; còn nhà nước cần tạo ra khung chính sách hỗ trợ nguồn lực.
Ông Phan Đăng Tuất, Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp Hỗ trợ Việt Nam (VASI), cũng nhấn mạnh rằng quyết định lớn nhất của ngành công nghiệp ô tô Việt Nam hiện nay là cần nhân lực có khả năng làm chủ công nghệ và sáng tạo, tránh việc chỉ làm gia công đơn thuần.
Tóm lại
Ngành ô tô Việt Nam đang khát nhân lực chất lượng cao, và nếu không sớm tìm ra giải pháp giải quyết vấn đề này, ngành công nghiệp phụ trợ sẽ gặp khó khăn trong việc phát triển và bỏ lỡ cơ hội gia nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
