TPHCM, một trong những thành phố lớn nhất Việt Nam, đang đứng trước những cơ hội lớn trong việc phát triển công nghiệp và hạ tầng giao thông. Với các ngành công nghiệp chủ lực và lợi thế vùng, thành phố có kế hoạch mở rộng và hiện đại hóa hệ thống giao thông nhằm tối ưu hóa chuỗi cung ứng và thúc đẩy nền kinh tế.
Contents
Chiến lược công nghiệp hóa TPHCM
Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được cùng đoàn công tác đã khảo sát thực địa tại hệ thống cảng biển Cái Mép – Thị Vải vào tháng 9/2025, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc phát triển công nghiệp. Theo thống kê, TPHCM hiện có bốn ngành công nghiệp chủ lực, bao gồm cơ khí, điện – điện tử – CNTT, hóa chất – cao su – nhựa và chế biến thực phẩm, chiếm từ 65 – 70% giá trị của ngành công nghiệp chế biến – chế tạo.
Trong khi đó, khu vực Bình Dương nổi bật với thế mạnh về chế biến gỗ, dệt may, da giày, cũng như ngành thực phẩm – dược phẩm. Bà Rịa – Vũng Tàu lại có lợi thế về công nghiệp nặng, hóa chất, luyện kim, dầu khí và năng lượng. Sự phối hợp giữa các vùng sau khi sáp nhập sẽ góp phần xây dựng chiến lược phát triển công nghiệp cho TPHCM, hướng đến những ngành có hàm lượng công nghệ cao và giá trị gia tăng lớn.
Hệ sinh thái công nghiệp và dịch vụ
Theo TS Trần Du Lịch, TPHCM cần khai thác mạnh mẽ vành đai công nghiệp gắn liền với cảng nước sâu và hệ thống giao thông quốc tế, kéo dài khoảng 50.000 ha, để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Ông nhấn mạnh việc phát triển cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ và hệ thống logistics đồng bộ gắn liền với các khu thương mại tự do (FTZ) nhằm hình thành chuỗi cung ứng khép kín, gia tăng năng lực cạnh tranh của thành phố.
Thực trạng và thách thức
Theo số liệu trước đợt sáp nhập, TPHCM có 26 khu công nghiệp và khu chế xuất, với tổng diện tích khoảng 5.900 ha. Theo quy hoạch đến năm 2030, thành phố dự kiến tăng số khu công nghiệp lên 36 và tổng diện tích lên hơn 8.300 ha. Tuy nhiên, nhiều khu công nghiệp đã hình thành từ hơn 30 năm trước với quy mô nhỏ và cơ sở hạ tầng lạc hậu, hiện nằm xen kẽ trong khu dân cư dày đặc.
Bình Dương nổi bật với quỹ đất công nghiệp lớn và quy hoạch bài bản, dự kiến mở rộng lên đến 25.000 ha sau năm 2030. Tuy nhiên, địa phương này lại thiếu cảng biển và chỉ có hệ thống logistics hạn chế. Bà Rịa – Vũng Tàu, mặc dù có lợi thế về cảng biển và phát triển các ngành công nghiệp năng lượng, lại đối mặt với áp lực về quỹ đất và hạ tầng.
Các cơ hội phát triển mới
Ông Bùi Minh Trí, Trưởng ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp TPHCM (Hepza), cho biết TPHCM sau khi sáp nhập vùng mới đang đứng trước một bước ngoặt chiến lược, hình thành một vùng công nghiệp – logistics – cảng biển tích hợp với quy mô lớn và khả năng cạnh tranh cao.
Hiện tại, TPHCM có 66 khu chế xuất và khu công nghiệp đang hoạt động, chiếm tỷ lệ lớn nhất cả nước. Đây là trung tâm dịch vụ, tài chính, công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Ông Trí nhấn mạnh khi ba trụ cột này được kết nối bằng hạ tầng giao thông hiệu quả, sẽ hình thành một hệ sinh thái sản xuất hoàn chỉnh từ nghiên cứu đến sản xuất và xuất khẩu.
Chuyển đổi mô hình công nghiệp
Hướng tới tương lai, TPHCM sẽ chuyển đổi từ mô hình “khu sản xuất thuần túy” sang “hệ sinh thái công nghiệp – dịch vụ – đô thị xanh”. Mục tiêu là thu hút các ngành công nghệ cao, vật liệu mới, linh kiện ô tô, và công nghiệp hỗ trợ. Đặc biệt, chú trọng phát triển hạ tầng xanh, năng lượng tái tạo và quản trị thông minh để hướng tới mục tiêu công nghiệp xanh, bền vững.
Theo các chuyên gia, TPHCM cần phát huy các cơ chế, chính sách vượt trội theo Nghị quyết 98/2023 nhằm thu hút đầu tư cho phát triển công nghiệp, rõ ràng trong việc xác định ưu tiên để tạo ra hiệu ứng lan tỏa cho toàn bộ hệ sinh thái công nghiệp.
Kết nối hạ tầng và giao thông tốt hơn
Kiến trúc sư Ngô Anh Vũ, Viện trưởng Viện Quy hoạch Xây dựng TPHCM, nhận định rằng thành phố có dư địa phát triển lớn nếu tận dụng mô hình hợp nhất mới. Khi ba khu vực được kết nối bằng hạ tầng giao thông và logistics hiện đại, một vùng động lực mới sẽ hình thành, có khả năng cạnh tranh cao, đặc biệt trong việc khai thác lợi thế của Trung tâm Tài chính quốc tế cùng hệ thống cảng Cái Mép – Thị Vải – Cần Giờ.
Hiện nay, vành đai công nghiệp thế hệ mới đang dần được hình thành. Các tuyến quốc lộ như 13, Mỹ Phước – Tân Vạn hay các cao tốc như TPHCM – Long Thành – Dầu Giây sẽ tạo ra những hành lang vận chuyển quan trọng, kết nối các khu công nghiệp với cảng biển và cửa khẩu.
Tăng cường huy động vốn cho hạ tầng
Để thúc đẩy kết nối hạ tầng – giao thông, ông Đặng Tấn Đức, Viện trưởng Viện nghiên cứu và Phát triển Becamex, nhấn mạnh rằng TPHCM cần huy động mạnh mẽ các nguồn lực xã hội, đặc biệt là từ khu vực tư nhân và đầu tư nước ngoài (FDI). Theo ông, vấn đề tiên quyết là tạo ra một môi trường minh bạch, hấp dẫn và ổn định cho các nhà đầu tư.
Ông cũng cho rằng việc nâng cấp và bổ sung Nghị quyết 98/2023/QH15 về cơ chế, chính sách đặc thù cho TPHCM là cần thiết, giúp thành phố chủ động huy động vốn và phát triển hạ tầng mạnh mẽ hơn.
Kế hoạch phát triển hạ tầng giai đoạn 2025-2030
Trong nhiệm kỳ 2025 – 2030, TPHCM ưu tiên hoàn thành nhiều tuyến vành đai, cao tốc và đường sắt, nhằm trở thành siêu đô thị kết nối. Theo dự thảo Văn kiện đại hội Đảng bộ TPHCM lần I, thành phố sẽ huy động mọi nguồn lực xã hội, đặc biệt từ nhân dân, để đảm bảo đầu tư công hiệu quả.
Mục tiêu là nhanh chóng hoàn thiện hệ thống hạ tầng các phân vùng chức năng và các trục động lực phát triển. Các hành lang Đông – Tây sẽ phục vụ cảng biển, sân bay và giao thương quốc tế, trong khi hành lang Bắc – Nam sẽ tập trung vào sản xuất sáng tạo và logistics.
TPHCM cũng sẽ phát triển hành lang ven sông Sài Gòn nhằm thúc đẩy du lịch, sinh thái và đô thị ven sông, kết hợp cùng các tuyến ven biển tạo chuỗi logistics – du lịch – cảng biển phát triển.
Hệ thống giao thông thông minh và hiện đại
TPHCM cũng sẽ ưu tiên đầu tư phát triển mạng lưới giao thông tích hợp và thông minh, kết nối vùng và liên vùng. Điều này bao gồm hệ thống đường sắt đô thị, đường sắt chuyên dùng và các tuyến cao tốc để kết nối các điểm như trung tâm đô thị, công nghiệp, cảng biển và sân bay.
Thành phố đặt mục tiêu đẩy nhanh tiến độ hoàn thành các tuyến đường huyết mạch như Vành đai 2, Vành đai 3 và Vành đai 4. Ba tuyến này dài hơn 360 km, sẽ khép kín mạng lưới quanh thành phố, giảm ùn tắc và tiếp tục tăng cường liên kết vùng.
TPHCM cũng đã có kế hoạch hoàn thành các tuyến cao tốc như Bến Lức – Long Thành kéo dài khoảng 57 km với tổng vốn 29.500 tỷ đồng, và cao tốc TPHCM – Mộc Bài dài gần 51 km với vốn đầu tư 19.600 tỷ đồng.
Thành phố cũng sẽ đầu tư vào trục giao thông đường sắt kết nối cảng Cái Mép – Thị Vải với các khu công nghiệp tại Bình Dương, tạo ra lợi thế cho việc vận chuyển hàng hóa. Tuyến đường sắt Bàu Bàng – Cái Mép dài 127 km với tổng đầu tư gần 153.000 tỷ đồng sẽ là một phần quan trọng của kế hoạch này.
Tóm lại, TPHCM đang nỗ lực hiện đại hóa hệ thống công nghiệp và hạ tầng giao thông để trở thành một siêu đô thị phát triển, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường và người dân trong tương lai.
